สรรพคุณของสมุนไพร

สรรพคุณของสมุนไพร ในทางการแพทย์และเภสัชกรรมแผนไทย ถูกขับเคลื่อนด้วยหลักการ “รสยาแสดงสรรพคุณ”  ซึ่งหมายความว่ารสชาติหลักของสมุนไพรแต่ละชนิด จะเป็นตัวบ่งบอกว่าสมุนไพรนั้นสามารถรักษาโรคหรือปรับสมดุลระบบใดในร่างกายได้บ้าง ในตำราแพทย์แผนไทยจำแนกสรรพคุณตาม “รสยาหลัก 9 รส” (และรสจืดอีก 1 รส) ไว้อย่างละเอียด ดังนี้

🌶️ รสเผ็ดร้อน (Pungent / Hot)

  • สรรพคุณหลัก: แก้ลมกองหยาบ ขับลมในกระเพาะและลำไส้ ช่วยเจริญอาหาร กระตุ้นการไหลเวียนโลหิต บำรุงธาตุไฟ และลดอาการปวดเกร็ง
  • ตัวอย่างสมุนไพร: ขิง, ข่า, กะเพรา, ตะไคร้, พริกไทยดำ, กระชาย, กระเทียม

🍃 รสจืดเย็น (Bland / Cooling)

  • สรรพคุณหลัก: ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ ระบายความร้อนในเลือด ขับปัสสาวะ และลดอาการบวมน้ำ
  • ตัวอย่างสมุนไพร: ใบบัวบก, ฟักเขียว, ว่านหางจระเข้, ใบเตยหอม, รางจืด

🍌 รสฝาด (Astringent)

  • สรรพคุณหลัก: มีฤทธิ์สมาน (Healing) ช่วยสมานแผลทั้งภายนอกและภายใน คุมธาตุ แก้อาการท้องเสีย ท้องร่วง และแก้น้ำลายเหนียว
  • ตัวอย่างสมุนไพร: ขมิ้นชัน (ฝาดร้อนเอียน), เปลือกมังคุด, ใบฝรั่ง, กล้วยน้ำว้าดิบ

苦 รสขม (Bitter)

  • สรรพคุณหลัก: แก้ไข้ทุกชนิด (ไข้ตัวร้อน ไข้หวัด) บำรุงน้ำดี ช่วยเจริญอาหาร และช่วยโลหิตเป็นปกติ
  • ตัวอย่างสมุนไพร: ฟ้าทะลายโจร, บอระเพ็ด, มะระขี้นก, สะเดา

🍋 รสเปรี้ยว (Sour)

  • สรรพคุณหลัก: กัดเสมหะ บรรเทาอาการไอ ขับปัสสาวะ ระบายท้อง (แก้อาการท้องผูก) และฟอกโลหิต
  • ตัวอย่างสมุนไพร: มะนาว, มะขามป้อม, กระเจี๊ยบแดง, มะกรูด

🍯 รสหวาน (Sweet)

  • สรรพคุณหลัก: ซึมซาบไปตามเนื้อเยื่อ บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย เพิ่มความชุ่มชื้นให้ร่างกาย และช่วยเจริญเนื้อ
  • ตัวอย่างสมุนไพร: ชะเอมเทศ, น้ำผึ้ง, อ้อยสด, เห็ดหลินจือ

🧂 รสเค็ม (Salty)

  • สรรพคุณหลัก: ซึมซาบไปตามผิวหนัง แก้โรคผิวหนัง คันตามผิวหนัง แก้พรรดึก (อุจจาระแข็งตัว) และชำระเมือกมันในลำไส้
  • ตัวอย่างสมุนไพร: เกลือ, แก่นแสมทะเล, ต้นเหงือกปลาหมอ

🥥 รมัน (Oily / Nutty)

  • สรรพคุณหลัก: ซึมซาบไปตามเส้นเอ็นและไขข้อ บำรุงไขข้อ บำรุงเส้นเอ็น บำรุงเนื้อ และเป็นยาอายุวัฒนะ
  • ตัวอย่างสมุนไพร: งาดำ, ถั่วลิสง, น้ำมันมะพร้าว, เมล็ดฟักทอง

🌸 รสหอมเย็น (Aromatic / Cooling)

  • สรรพคุณหลัก: บำรุงหัวใจ แก้อาการใจสั่น แก้อ่อนเพลีย ดับกระหาย และทำให้จิตใจชุ่มชื่น ผ่อนคลาย
  • ตัวอย่างสมุนไพร: ดอกมะลิ, เกสรบัวหลวง, ดอกพิกุล, น้ำลอยดอกไม้

🤢 รสเบื่อเอียน (Nauseous / Toxic-like)

  • สรรพคุณหลัก: แก้พิษอักเสบ ดับพิษตานซาง ขับพยาธิในลำไส้ และใช้รักษาโรคผิวหนังเรื้อรัง
  • ตัวอย่างสมุนไพร: สะบ้า, สะแกนา (เมล็ด), หนอนตายหยาก

สมุนไพรตามสรรพคุณ

พริกไทยดำ: เผ็ดร้อนจัดที่สุด มีสารพิเพอรีนช่วยเร่งการเผาผลาญไขมัน กระตุ้นกรดในกระเพาะ และช่วยเพิ่มการดูดซึมสารอาหารหรือสมุนไพรตัวอื่น (เช่น ขมิ้นชัน) ได้ดีเยี่ยม

ขิง: เด่นเรื่องกลไกยับยั้งอาการคลื่นไส้ อาเจียน จากการเมารถหรือแพ้ท้อง และมีฤทธิ์ลดอักเสบแก้ปวดประจำเดือนได้ดี

กระเทียม: มีสารอัลลิซิน (กระตุ้นโดยการทุบ/สับ) เด่นเรื่องลดไขมันและคอเลสเตอรอลในเลือด รวมถึงช่วยลดความดันโลหิต

กระชาย (โสมไทย): เด่นเรื่องการบำรุงกำลัง ปรับสมดุลฮอร์โมน และมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย H. pylori ที่ก่อแผลในกระเพาะอาหาร

ตะไคร้: มีสารซิสทรัล ช่วยขับลม และมีฤทธิ์เด่นในการขับปัสสาวะ (แก้ขัดเบา)

ใบบัวบก: มีสารไตรเทอร์พีนอยด์ ช่วยเร่งการสร้างคอลลาเจนสมานแผล แก้อาการช้ำใน บวมช้ำ และช่วยบำรุงสมองและความจำ

ว่านหางจระเข้ (วุ้นสด): มีสารกลูโคแมนแนน ช่วยดับพิษความร้อนจากแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ผิวไหม้แดด และช่วยเคลือบกระเพาะอาหาร

ใบเตยหอม: มีสารให้กลิ่นหอมระเหย 2AP ช่วยบำรุงหัวใจ แก้อาการใจสั่น แก้อ่อนเพลีย และช่วยลดความดันโลหิต

ฟักเขียว: มีฤทธิ์เย็นฉั่ำน้ำ เด่นเรื่องการขับปัสสาวะ ลดอาการบวมน้ำ แก้ร้อนในกระหายน้ำ และช่วยระบายความร้อนในปอด

ThaiHerbs

232 หมู่ 16 ต.ผาสุก อ.วังสามหมอ จ.อุดรธานี 41280

Normalyz00@gmail.com

โทรศัพท์

มือถือ 095-6670733